Radca prawny, starszy prawnik. Doktorant w Katedrze Prawa Pracy i Polityki Społecznej Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Posiada wieloletnie doświadczenie w obsłudze dużych spółek polskich i zagranicznych, w szczególności z branży BPO i SSC oraz FMCG i handlu wielkopowierzchniowego. Doradza we wszystkich obszarach prawa pracy, w tym w sprawach dotyczących relacji ze związkami zawodowymi, zwolnień pracowników (indywidualnych i grupowych) czy mobbingu. Reprezentuje pracodawców przed sądami w sprawach z zakresu prawa pracy oraz w sprawach wykroczeniowych dotyczących relacji pracowniczych. Przygotowuje i prowadzi szkolenia z zakresu prawa pracy, skierowane do dyrektorów i pracowników działów HR oraz prawników przedsiębiorstw. Zajmuje się prawem pracy również w działalności naukowej. Jest autorem publikacji naukowych z tego zakresu, prowadzi zajęcia ze studentami na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Przygotowuje rozprawę doktorską poświęconą strukturze i uprawnieniom związków zawodowych w Polsce. Regularnie publikuje w prasie, w szczególności w Rzeczpospolitej, Dzienniku Gazeta Prawna, Pulsie Biznesu.

DATA PUBLIKACJI: 2018-04-09

„Prawo komplikuje się coraz bardziej i nie można być dzisiaj prawnikiem od wszystkiego. Im szybciej młody prawnik zacznie się specjalizować, tym więcej będzie miał czasu na zdobycie niezbędnego doświadczenia i osiągnięcie sukcesu.”

Przed młodymi prawnikami stoi obecnie wiele wyzwań związanych z realizacją wymarzonej kariery. Rynek jest zmienny, a ogromna konkurencja zmusza do ciągłego doskonalenia i próby wyróżnienia się spośród wielu tysięcy prawników. O tym, czy wiedza, a może doświadczenie jest kluczem do sukcesu na prawniczym rynku pracy oraz o nowych wyzwaniach prawa pracy, porozmawiam z Mecenasem Robertem Stępniem.

Robert Stępień

 

 

Panie Mecenasie, pomimo tego, że głównym tematem wywiadu jest obecna sytuacja na rynku prawniczym, nie możemy zapominać, że specjalizuje się Pan w prawie pracy i temu też chcielibyśmy poświęcić część naszej rozmowy. Co zdecydowało o wyborze takiej specjalizacji? Dlaczego warto zajmować się prawem pracy lub rozpocząć swoją ścieżkę kariery w tym obszarze prawnym?

Prawo pracy to w ostatnich latach bardzo dynamicznie rozwijająca się dziedzina. Właściwie dzisiaj można już mówić o prawie HR, rozumianym nie tylko jako prawo pracy, ale również towarzyszące mu dziedziny, jak ochrona danych osobowych, compliance czy global mobility. Wybierając prawo pracy, miałem na względzie właśnie szanse rozwoju, jakie stwarza ta dziedzina prawa – często niedoceniana i mało popularna wśród prawników. Nie pomyliłem się. Kancelaria Raczkowski Paruch, w której jestem wspólnikiem, przez 10 lat swojego istnienia stała się z kancelarii prawa pracy kancelarią zajmującą się pełną obsługą HR przedsiębiorców, a zespół prawników powiększył się dziesięciokrotnie. Zrzeszamy obecnie prawie 60 prawników zajmujących się wyłącznie prawem HR. To najlepszy przykład, jak duże perspektywy rozwoju stwarza ten obszar prawa.

 

Jak Pan uważa, czy w obecnych warunkach rynkowych można zaplanować swoją karierę, czy też stanowi ona wypadkową wielu okoliczności, na które siłą rzeczy nie można mieć wpływu? Kluczem do kariery jest doświadczenie czy zainteresowanie danym obszarem prawnym?

Uważam, że trzeba wyznaczyć sobie kierunek, cele i dążyć do ich realizacji. Oczywiście, nie wszystko da się zaplanować. Na pewne zdarzenia nie mamy wpływu. Istotne jest, aby potrafić dostosować się do zmieniającej się rzeczywistości, przewidywać nowe trendy rynkowe i właściwie wykorzystywać nadarzające się okazje. Kluczem do sukcesu jest zaangażowanie i konsekwencja w działaniu. Szczególnie u młodych prawników, którzy w ten sposób mogą się wyróżnić. Trudno im bowiem wykazać się wiedzą czy doświadczeniem, skoro najczęściej ich po prostu nie mają. Natomiast na pytanie, co ważniejsze – doświadczenie czy zainteresowanie danym obszarem prawnym, odpowiadam: zainteresowanie konkretnym obszarem prawnym, a więc specjalizacja. Prawo komplikuje się coraz bardziej i nie można być dzisiaj prawnikiem od wszystkiego. Im szybciej młody prawnik zacznie się specjalizować, tym więcej będzie miał czasu na zdobycie niezbędnego doświadczenia i osiągnięcie sukcesu.

 

W takim razie pewnie ciężko byłoby obronić tezę, że możliwe jest zaplanowanie własnej kariery krok po kroku. Niemniej jednak, czy Pana zdaniem doświadczenia, nawet te z pierwszych lat studiów są często ważniejsze niż wiedza wyniesiona z uczelni?

W pracy prawnika kluczowe jest doświadczenie. Wiedza zdobyta w czasie studiów jest ważna i nie można jej zaniedbywać, aby nie popaść w rutynę. Sam łączę pracę zawodową z pracą naukową i dostrzegam płynące z tego korzyści. Klient nie oczekuje jednak od prawnika teorii – gdyby tego chciał, poszedłby na studia prawnicze. Oczekuje praktycznych rozwiązań swoich problemów. Dobry prawnik to taki, który daje skuteczne rozwiązania, a to wymaga doświadczenia.

 

Patrząc na to z drugiej strony, co może zrobić przyszły prawnik w czasie studiów i w pierwszych latach po nich, żeby stopniowo specjalizować się i nabierać doświadczenia?

Zdecydowanie jak najszybciej rozpocząć praktyki zawodowe. Kluczowy jest oczywiście wybór miejsca, w którym rozpocznie się karierę zawodową. Nie warto robić praktyk wyłącznie po to, aby czymś się zająć i mieć wpis w CV. Początkujący prawnik powinien spojrzeć na to w dłuższej perspektywie i wybrać miejsce, które zapewni mu możliwości rozwoju. Zawód prawnika ma charakter „czeladniczy” i szczególnie istotne jest to, w jakim otoczeniu młody prawnik będzie funkcjonował i kto będzie jego „mistrzem”. Umiejętności i doświadczenia nabyte w pierwszych latach pracy są kluczowe i rzutują na dalszą karierę. Sam od początku uczyłem się od najlepszych, od kilku lat pracując w młodej, prężnie rozwijającej się firmie, co pozwoliło mi w krótkim czasie nabyć solidnego doświadczenia i szybko awansować.

 

Rozmawiamy w istocie rzeczy o specjalizacji, więc przy tej okazji równocześnie warto spytać o cechy charakteru i osobowości, które w mniejszym lub większym stopniu mogą mieć wpływ na rozpoczęcie ścieżki kariery w wybranym obszarze prawnym. Inaczej obsługuje się procesy gospodarcze, inaczej sprawy z zakresu prawa rodzinnego regulujące stosunki między osobami fizycznymi. Kto ma szanse, żeby odnaleźć się w prawie pracy, by w naturalny sposób łączyć cechy swojej osobowości z wiedzą prawniczą i świadczyć doradztwo w tej dziedzinie?

Doradztwo biznesowe w zakresie prawa pracy, czy szerzej – w zakresie prawa HR, którym się zajmuję, wiąże się – jak sama nazwa wskazuje – z zarządzaniem zasobami ludzkimi. Problemy, które trzeba rozwiązywać, dotyczą w różny sposób relacji interpersonalnych zachodzących w zespole pracowników. Dlatego dobry prawnik prawa pracy to prawnik, który jest jednocześnie „psychologiem”. Niejednokrotnie nasze doradztwo nie ogranicza się do porady prawnej. Trzeba znajdować takie rozwiązania, które zapewnią pracodawcy bezpieczeństwo prawne, ale jednocześnie takie, które będą uwzględniały czynnik ludzki, zapewniając właściwe kształtowanie się relacji pracowniczych, co bezpośrednio przekłada się na jakość prowadzenia biznesu. Jednocześnie sprawy HR-owe są nieodłącznie związane z zarządzaniem przedsiębiorstwem, z punktu widzenia którego czynnik ludzki ma kluczowe znaczenie. Prawnik prawa pracy powinien być partnerem pracodawcy, który wspólnie z nim podejmuje decyzje w obszarze HR. Z tego punktu widzenia istotna jest podstawowa wiedza z zakresu zarządzania oraz znajomość i zrozumienie biznesu klienta.

 

Przejdźmy w takim razie do samego prawa pracy. Czym zajmuje się prawnik specjalizujący się w tym obszarze? Chyba można zaryzykować takie stwierdzenie, że prawo pracy jest wszechobecne, dotyczy wielu aspektów życia każdego człowieka – urlopów, emerytury, wynagrodzenia. Jak to wygląda z perspektywy prawnika?

To, czym prawnik prawa pracy będzie się zajmował, zależy w dużej mierze od tego, kogo reprezentuje – pracownika, czy pracodawcę. Od początku swojej kariery doradzam wyłącznie pracodawcom. Nasze doradztwo obejmuje wszystkie sprawy z zakresu szeroko pojętego HR, począwszy od bieżącego doradztwa w zakresie codziennych spraw, a skończywszy na dużych procesach restrukturyzacyjnych, obejmujących dziesiątki tysięcy pracowników. Prowadzimy liczne projekty międzynarodowe, współpracując na co dzień z najlepszymi kancelariami HR z kilkudziesięciu jurysdykcji na całym świecie, zrzeszonymi w ramach stowarzyszenia Ius Laboris. Doradzamy kompleksowo, zajmując się nie tylko elementami prawnopracowniczymi, ale również kwestiami dotyczącymi ubezpieczeń społecznych, prawa karnego, compliance, podatków pracowniczych czy global mobility. W tym kontekście kancelaria Raczkowski Paruch wyróżnia się na rynku, obsługując wszelkie tego typu sprawy na zasadzie one stop shop.

 

Specyfikę doradztwa w prawie pracy można podzielić na prawo pracy regulujące status osób fizycznych oraz relacje prawne zachodzące w przedsiębiorstwie. Przypuszczam, że specyfika doradztwa w tych obszarach różni się od siebie. Czy jest w nich coś charakterystycznego?

Praca prawnika prawa pracy w tych dwóch obszarach jest całkowicie różna. W przypadku doradztwa na rzecz osób fizycznych, ogranicza się ono zazwyczaj do kwestii stricte pracowniczych, dotyczących indywidualnych relacji pracownika z pracodawcą. W przypadku pracy na rzecz przedsiębiorców, spectrum potencjalnych spraw jest znacznie szersze i obejmuje wszystkie kwestie związane z zarządzaniem zasobami ludzkimi. Są to niejednokrotnie duże, skomplikowane procesy. Dlatego osobiście uważam, że ta perspektywa jest ciekawsza i daje większe możliwości rozwoju. Zwłaszcza pracując na rzecz największych spółek polskich i zagranicznych, którym od początku swojej kariery mam przyjemność doradzać.  

 

Porozmawiamy w takim razie o Pana doświadczeniach w obsłudze przedsiębiorstw. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że każda z firm powinna mieć specjalistów z zakresu prawa pracy. Ponadto, obszar ten jest szczególnie istotny z punktu widzenia działów zarządzania zasobami ludzkimi. Czy w takiej sytuacji firmy nie są – lub nie powinny być – samowystarczalne z punktu widzenia obsługi prawnej z zakresu prawa pracy?

Najwięksi pracodawcy, których obsługujemy, mają oczywiście własne działy HR oraz działy prawne, posiadające niejednokrotnie departamenty zajmujące się wyłącznie sprawami z zakresu prawa pracy. Pozwala im to na bieżącą obsługę spraw HR. Nie oznacza to jednak, że nie ma tutaj miejsca na współpracę z kancelarią HR. Taka współpraca niesie ze sobą określone wartości dodane, takie jako doświadczenie czy zasoby umożliwiające zarządzanie dużymi projektami. Rolą osób zatrudnionych w działach HR i wewnętrznych działach prawnych jest zarządzanie obsługą spraw pracowniczych w sposób efektywny, tj. ich samodzielna obsługa w zakresie, w jakim jest to możliwe i uzasadnione oraz skoordynowanie współpracy z kancelarią zewnętrzną w sprawach, które takiej współpracy wymagają. Stąd też dla prawnika prawa pracy obsługującego pracodawców osobą kontaktową jest najczęściej właśnie dyrektor HR albo prawnik wewnętrzny spółki.

 

Czy faktycznie doradztwo zewnętrzne możne stanowić wartość dla firmy? Na czym ta wartość może polegać i jakie kompetencje ma kancelaria prawna specjalizująca się w prawie pracy, których nie ma lub nie może mieć firma, zwłaszcza jej dział prawny?

Pracodawcy decydują się na współpracę z kancelarią prawa pracy w szczególności z uwagi na doświadczenie posiadane przez prawników kancelarii, które pozwala szerzej spojrzeć na dany problem. Niejednokrotnie jest tak, że pracodawca po raz pierwszy spotyka się z danym zagadnieniem, podczas gdy w kancelarii zajmujemy się nim regularnie i posiadamy wypracowane, skuteczne i bezpieczne rozwiązania. Korzystając z naszych usług, klienci mają szanse skorzystać z szerokich doświadczeń bazujących na doświadczeniach setek innych pracodawców, w szczególności z tej samej branży czy o podobnej specyfice. Współpraca z kancelarią pozwala również zarządzić dużymi, skomplikowanymi procesami. W ramach kancelarii niejednokrotnie obsługujemy setki, a nawet tysiące spraw procesowych dla jednego klienta. Doradzamy przy dużych procesach restrukturyzacyjnych, obejmujących nawet dziesiątki tysięcy pracowników. Są to sprawy niemożliwe do zarządzenia samodzielnie przez pracodawcę, nawet przy największym dziale prawnym. Bazując na naszym doświadczeniu i zasobach, jesteśmy w stanie to zrobić w sposób efektywny czasowo i kosztowo.

 

Można w takim razie powiedzieć, że na płaszczyźnie biznesowej firmy potrzebują również doradztwa i obsługi prawnej związanej z szeroko rozumianym stosunkiem pracy, regulowanym nie tylko w prawie pracy. Na czym ono polega i w którą stronę się rozwija?

Zdecydowanie tak i stąd wspomniana zmiana profilu kancelarii z kancelarii prawa pracy na kancelarię HR. Sprawy pracownicze to przecież nie tylko prawo pracy, ale również ubezpieczenia społeczne, podatki, ochrona danych osobowych, ale także kwestie dotyczące prawa karnego i compliance, które są przecież nierozerwalnie związane z czynnikiem ludzkim i zarządzaniem zasobami ludzkimi. Podam przykład. Sprawa mobbingowa to klasyczna sprawa z zakresu prawa pracy, ale jednocześnie zawierająca w sobie elementy z obszaru compliance (z uwagi na obowiązek wprowadzenia procedur dotyczących przeciwdziałania niepożądanym działaniom w zakładzie pracy), jak również elementy prawnokarne. Nieustannie wsłuchujemy się w potrzeby i oczekiwania Klientów, w szczególności podczas licznych spotkań biznesowych, szkoleń, seminariów i konferencji organizowanych przez naszą kancelarię pod hasłem PRO HR Events. Odpowiadamy na te potrzeby, cały czas rozwijając i dostosowując obszary naszej praktyki.

 

Patrząc przekrojowo na system prawny można zauważyć, że regulacja wielu rodzajów umów stosowanych na rynku pracy znajduje się poza kodeksem pracy, chociażby wykorzystywanych na szeroką skalę umów cywilnoprawnych czy kontraktów menadżerskich.

Tak, dzisiaj jeszcze tak jest. Niewykluczone, że to się zmieni, biorąc pod uwagę w szczególności koncepcje przedstawione w projekcie nowego kodeksu pracy. Niewątpliwie aktualnie problem nadużywania umów cywilnoprawnych jest dość powszechny. Dotyczy przede wszystkim mniejszych pracodawców. Efektem tej sytuacji są chociażby regulacje dotyczące ozusowania umów zlecenia czy minimalnej stawki godzinowej. W mojej ocenie wprowadzanie tego typu regulacji nie jest właściwe. Zmierza bowiem do zrównywania umów cywilnoprawnych z umowami o pracę, co po pierwsze jest sprzeczne z charakterem tych pierwszych, a po drugie oznacza usankcjonowanie nadużyć. Niezbędne jest kompleksowe podejście do tego zagadnienia i rozprawienie się z problemem nadużywania prawa.

 

Kończąc naszą rozmowę, chciałabym zapytać czy na podstawie Pańskich doświadczeń, patrząc z perspektywy ostatnich lat, możemy mówić o rynku pracodawcy, czy pracownika w środowisku prawniczym? Z czego to wynika i jakie są perspektywy na najbliższe lata?

Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie. Z pewnością podaż młodych prawników na rynku jest bardzo duża, co przemawiałoby za tym, że mamy do czynienia z rynkiem pracodawcy. I tak w dużej mierze jest, zwłaszcza poza Warszawą. Z drugiej jednak strony, jeżeli chodzi o rynek warszawski i topowe kancelarie, a zwłaszcza kancelarie wyspecjalizowane w konkretnych dziedzinach, nie jest to już tak oczywiste. W szczególności prawników wyspecjalizowanych w prawie HR i chcących rozwijać się w tej dziedzinie wciąż jest niewielu, a w każdym razie zbyt mało, aby zaspokoić rosnące potrzeby. Planując swoją ścieżkę kariery, warto wziąć to pod uwagę.

 

Czym w takim razie kandydat do pracy może się wyróżnić spośród innych prawników, żeby otrzymać wymarzoną pracę?

Tak, jak wspomniałem wcześniej, przede wszystkim zaangażowaniem. To niestety coraz rzadsza cecha wśród młodych prawników. Oprócz tego, istotna jest znajomość języków obcych, a w szczególności języka angielskiego, który w pracy prawnika jest niezbędny. Z tego punktu widzenia istotną wartością dodaną będą zagraniczne studia, staże czy praktyki.

 

Dziękujemy za rozmowę.

 

KATARZYNA FUS

Katarzyna Fus

Raczkowski Paruch to zespół prawników-ekspertów wyspecjalizowanych w obsłudze przedsiębiorstw we wszystkich kwestiach prawnych zarządzania HR, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, sporów sądowych, compliance, prawa karnego biznesu, ochrony danych osobowych, global mobility&immigration oraz podatków pracowniczych.

 

Misją Raczkowski Paruch jest dostarczanie przedsiębiorcom rozwiązań w biznesie. Raczkowski Paruch skupia grono ambitnych prawników z wieloletnim doświadczeniem w tej dziedzinie. Do naszych Klientów należą międzynarodowe koncerny i wiodące polskie spółki. Naszą ambicją jest stworzenie miejsca, gdzie pracodawcy znajdą praktyczne rozwiązanie swoich problemów.

 

Nasza kancelaria od lat uznawana jest za lidera w dziedzinie prawa HR w Polsce przez wszystkie liczące się polskie i międzynarodowe rankingi i publikacje. Wszyscy partnerzy kancelarii wymieniani są wśród najlepszych prawników w tej dziedzinie. Jesteśmy członkiem stowarzyszenia Ius Laboris, które zrzesza wiodące kancelarie w dziedzinie prawa pracy w swoich jurysdykcjach.